Heischrale graslanden (03-01-2012)

Hotspots van zeldzame soorten

In 2010 en 2011 zijn enkele heischrale graslanden langs het spoor geinventariseerd. De waarde ervan is op tijd erkend en tot nog toe kon het beheer met overheidsgeld worden uitgevoerd. De toestand waarin deze snippers verkeren hangt in belangrijke mate samen met het landgebruik in de omgeving. Luchtvervuiling en ontwatering zijn de belangrijkste oorzaken van achteruitgang. Bovendien is begrazing in de meeste gevallen geen optie voor het beheer vanuit praktisch oogpunt, terwijl het ontstaan en de instandhouding van dit vegetatietype juist sterk samenhangt met begrazing.


De zeldzaamheid hangt samen met de kleine oppervlaktes heischrale graslanden die in Nederland zijn overgebleven. Dit vegetatietype komt nog tussen heide voor en in overhoekjes in het agrarisch gebied. Vroeger besloegen heischrale graslanden een enorme oppervlakte. Ze kwamen o.a. voor in de overgangen van heide naar beekdalen, op plaatsen waar begrazing door vee voldoende intensief was om de heide terug te dringen. Deze gronden bleken bij de ontginning aantrekkelijker als agrarisch land en om bos te planten dan de echte heidegebieden.


Valkruid, zo goed als uitgebloeid

Valkruid


Blauwe knoop met Icarusblauwtje



Succesvolle natuurontwikkeling (05-07-2010)

Holmers-Halkenbroek, een brongebied van de Drentse Aa.
Aan de oost- en westzijde wordt het gebied begrensd door de boswachterijen Hooghalen en Grollo. Aan de zuidzijde ligt het gebied op de waterscheiding die Drenthe verdeeld in een noordwaarts afwaterend deel en een zuidwaarts afwaterend deel. Door de ligging is er geen vervuiling van landbouwwater. De bemeste toplaag is in de Holmers vrijwel geheel afgevoerd. Alle sloten en greppels zijn dichtgegooid, ook in de aangrenzende boswachterijen.
Het bijzondere is dat er op de waterscheiding sterke kwel optreedt van diep grondwater. Dit water voert zoveel ijzer mee, dat er grote hoeveelheden ijzeroer aanwezig zijn, die door het verwijderen van de toplaag aan de oppervlakte zijn gekomen. Hierdoor heeft het water meer het karakter van een middenloop dan van een klassieke bovenloop. Er heeft zich in zo'n 10 jaar tijd een vegetatie ontwikkeld die rijk is aan bijzondere soorten. Het gebied is een voorbeeld van kansrijke natuurontwikkeling, omdat de bodem en hydrologie goed zijn. Daarbij is de bijzondere omstandigheid van diep grondwater een belangrijke factor, waardoor het gebied continu nat is en een bijzondere waterkwaliteit aanwezig is.

Uitgestrekt brongebied, niet geperceleerd en niet gedraineerd

De vegetatie is niet of nauwelijks te karakteriseren binnen de bekende systematieken. Daarvoor zijn verschillende redenen aan te geven.
- de uitgangssituatie en de aanwezigheid van soorten;
- de nieuwheid: over 100 jaar lijkt het misschien meer op wat we kennen dan nu;
- de afwezigheid van maaibeheer dat bijvoorbeeld in dotterbloemhooilanden gebruikelijk is;
In essentie karakteriseert dit project een dynamische aanpak van natuurontwikkeling:
- de natuurlijke hydrologie wordt hersteld;
- bodemkwaliteit en -gradienten worden hersteld;
- maar er wordt niet gestreefd naar bepaalde doeltypen, waarvoor bijsturen altijd nodig is;
- dus geen maakbare natuur die gerealiseerd moet worden op korte termijn;
- het gebied zal zich blijven ontwikkelen, het duidelijkste is dat te zien in de ontwikkeling van bos;
- deze ontwikkeling kan sterk verschillen van wat wij denken, omdat de omstandigheden verschillen ten opzichte van vroeger en reconstructies van vroeger niet hoeven te kloppen.
De beheerder (SBB) kiest ervoor om niet in te grijpen, maar ook om begrazing door grote grazers buiten het gebied te houden. Volgens de excursieleider hebben wilde zwijnen het gebied al wel weten te bereiken. Als het edelhert komt, zal hij waarschijnlijk ook welkom zijn. De discussie over grote grazers gaat vooral over de wenselijkheid van (voormalige) landbouwhuisdieren als rund en paard. Deze kennen we niet (meer) als wilde dieren en zullen bewust ingebracht moeten worden. En dat is niet zo simpel als het spannen van het raster en inscharen van dieren.
Met dank aan Staatsbosbeheer en de Werkgemeenschap Landschapsecologisch Onderzoek.